Τζεφ Χολ: Ένας θάνατος που οδήγησε στη σωτηρία από την πολιομυελίτιδα

Ο Άγγλος δεξιός ακραίος αμυντικός Τζεφ Χολ (Jeffrey James Hall), γεννήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου του 1929 στο Σκάνθορπ του Λινκολνσάιρ, στη κεντρική ανατολική Αγγλία, το μεγαλύτερο κέντρο επεξεργασίας χάλυβα του Ηνωμένου Βασιλείου. Ένας δυνατός νέος, αθλητικός, εργατικός, με τρομερές αντοχές και σταθερότητα στο παιχνίδι του, προτερήματα που τον έκαναν βασικό στην μεγάλη  Μπέρμιγχαμ Σίτι της δεκαετίας του 1950, αλλά και την εθνική Αγγλίας, με την οποία έκανε 17 συμμετοχές! Όμως, ήταν ο θάνατός του από την πολιομυελίτιδα που βοήθησε να ξεκινήσει η ευρεία δημόσια αποδοχή στη Μεγάλη Βρετανία για την ανάγκη εμβολιασμού έναντι της θανατηφόρου ασθένειας! Αν και η ασθένεια γενικά «θέριζε» και παρά το γεγονός ότι το «εμβόλιο Σολκ» ήταν διαθέσιμο, ο εμβολιασμός ήταν απελπιστικά αργός. Τις επόμενες ημέρες μετά το θάνατο του Χολ, έχοντας γίνει γνωστή η αιτία θανάτου και αφού η χήρα σύζυγός του μίλησε για την απώλειά του, η ζήτηση για ανοσοποίηση αυξήθηκε σε τέτοιο βαθμό που έπρεπε να δημιουργηθούν κλινικές εμβολιασμού έκτακτης ανάγκης και να προμηθευτούν μεγάλες ποσότητες εμβολίων από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να ανταποκριθούν στη ζήτηση!

Μετά την αποχώρηση από το σχολείο το 1945, έπαιξε σε διάφορα μικρά κλαμπ της περιοχής παραμένοντας ερασιτέχνης. Ήταν κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας, που τον εντόπισε ο επικεφαλής σκάουτερ της Μπέρμιγχαμ Σίτι, ο Γουόλτερ Τέιλορ, υπογράφοντας επαγγελματικό συμβόλαιο τον Μάιο του 1950.  Έκανε το ντεμπούτο του στην πρώτη ομάδα τον Ιανουάριο του 1951, αν και δεν έγινε βασικός μέχρι το 1953. Ήταν μέλος της ομάδας της Μπέρμιγχαμ που κατέκτησε το πρωτάθλημα της Β’ κατηγορίας τη σεζόν 1954/55 και ήταν μέλος της ομάδας που έφτασε στην 6^η θέση στην Α ’Κατηγορία, την υψηλότερη στην ιστορία της, τη σεζόν 1955/56, αλλά και στον τελικό του Κυπέλλου εκείνη τη σεζόν, χάνοντας με 3-1 από τη Μάντσεστερ Σίτι. Έπαιξε επίσης και στους αγώνες που έδωσε η Μπέρμιγχαμ στον Πρώτο Γύρο (Γύρος των 16) του Κυπέλλου Διεθνών Εκθέσεων 1958-1960, (για την ιστορία, η Μπέρμιγχαμ ήταν φιναλίστ στον διπλό τελικό με την Μπαρτσελόνα), τον πρόγονο του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ, αντιμετωπίζοντας τους Επίλεκτους της Κολωνίας (14/10/1958, 2-2 εκτός και 11/11/1958, 2-0 εντός).

 

Η Μπέρμιγχαμ Σίτι του 1958/59

Τη σεζόν 1955/56, κέρδισε και τις πρώτες διεθνείς συμμετοχές του, κάνοντας ντεμπούτο  για την Αγγλία Β’ έναντι της αντίστοιχης της Δυτικής Γερμανίας, και σύντομα ακολούθησε η πρώτη του συμμετοχή για την Αγγλία, στις 2 Οκτωβρίου του 1955, σε μια νίκη 5–1 σε ένα φιλικό εκτός έδρας με τη Δανία. Ήταν βασικός και αναντικατάστατος σε όλους τους επόμενους 16 διεθνείς αγώνες με τα «3 Λιοντάρια», μέχρι τις 17 Μαΐου του 1957, στην ισοπαλία 1-1 με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας για τα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1958. Στις 17 Οκτωβρίου του 1957, τη θέση του πήρε ο Ντον Χάου (Don Howe) της Γουέστ Μπρομ. Από τους 17 διεθνείς αγώνες του, ανάμεσα τους μια νίκη με 4-2 επί της Βραζιλίας στο Γουέμπλεϊ, στις 9 Μαΐου του 1956 κι άλλη μια 3-1 επί της Δυτικής Γερμανίας μέσα στο Βερολίνο, 17 μέρες αργότερα, στις 26 Μαΐου, βρέθηκε στη πλευρά των ηττημένων μόνο μία φορά, στις 22 Οκτωβρίου του 1955, στην ήττα 1-2 από την Ουαλία για το Πρωτάθλημα των Βρετανικών Νήσων, σχηματίζοντας ένα απροσπέλαστο τείχος, εξαιρετικά συνεργαζόμενος, με τον  Ρότζερ Μπερν (Roger Byrne) της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. Ο Τζεφ Χολ υπήρξε ένας κλασικός «τίμιος δεξιός μπακ» που είχε όμως και την ικανότητα να προωθείται με σωστό τρόπο, αφού στα πρώτα χρόνια της καριέρας του αγωνιζόταν ως δεξιός χαφ.

Ο Χολ (3ος από δεξιά) σε αγώνα με την εθνική Αγγλίας

Ο τελευταίος αγώνας του Χολ για την Μπέρμιγχαμ ήταν μια ισοπαλία 1-1 εκτός έδρας με τη Πόρτσμουθ στις 21 Μαρτίου του 1959. Στο τέλος του παιχνιδιού, συνομιλούσε με συμπαίκτες και δημοσιογράφους έξω από τα αποδυτήρια των φιλοξενούμενων. Όπως παρατήρησαν όσοι συζήτησαν μαζί του, έμοιαζε εξαντλημένος, στα όρια της κατάρρευσης! Για κάποιον που είχε μόλις αγωνιστεί για 90 λεπτά, καλύπτοντας όλη τη δεξιά πλευρά της ομάδας του, αυτό δεν ήταν κάτι παράλογο, αλλά για τον συγκεκριμένο ποδοσφαιριστή, έναν παίκτη που στα 29 του χρόνια φημιζόταν για την αθλητικότητα, την εργατικότητα, τις αντοχές και τη σταθερότητα, αυτή η εικόνα ήταν κάπως ασυνήθιστη! Εκείνο το απόγευμα οι αντοχές του φαίνονταν να τον έχουν εγκαταλείψει!

Το προηγούμενο βράδυ είχε αναφέρει στον γιατρό της ομάδας πως έχει δυσκολία στην κατάποση, με τον γιατρό να τον καθησυχάζει λέγοντάς του ότι μάλλον πρόκειται για κρυολόγημα. Υπερνικώντας τα όποια συμπτώματα του -υποτιθέμενου- κρυολογήματος, πραγματοποίησε ακόμα μια καλή εμφάνιση στον αγώνα με την Πόρτσμουθ, τον 227ο που έπαιξε για το αγγλικό πρωτάθλημα. Μετά τον αγώνα όμως, ένιωθε τόσο εξαντλημένος, σε βαθμό του να ζητήσει από τους δημοσιογράφους να τον πάρουν μαζί τους στο αμάξι τους στην επιστροφή για το Μπέρμιγχαμ, ώστε να φτάσει στο σπίτι όσο το δυνατόν γρηγορότερα! Ο ύπνος και το ζεστό τσάι, τον βοήθησαν να αποκοιμηθεί και το επόμενο πρωί πήγε να παρακολουθήσει, μαζί με συμπαίκτες του, έναν αγώνα της ομάδας νέων, όπως είχαν προγραμματίσει μέρες πριν. Όλοι όσοι συναναστράφηκαν μαζί του δεν παρατήρησαν κάτι διαφορετικό. Όταν ο αγώνας των μικρών τελείωσε, έδωσε ραντεβού μαζί τους για την προπόνηση της επόμενης μέρας και επέστεψε στο σπίτι του. Αυτή είναι η τελευταία φορά που τον είδαν ζωντανό. Ήταν 23 Μαρτίου του 1959 όταν ο Τζεφ Χολ μπήκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο και η διάγνωση που ανακοινώθηκε αποτελούνταν από μια μόνο λέξη: «Πολιομυελίτιδα»!

Ο Τζεφ Χολ και ο Ντον Ρέβι (αριστερά) στον τελικό του αγγλικού Κυπέλλου του 1956 μεταξύ Μάντσεστερ Σίτι και Μπέρμιγχαμ. Φωτογραφία: Colorsport/REX/Shutterstock

Η πολιομυελίτιδα είναι μια ιογενής νόσος η οποία επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα και μπορεί να οδηγήσει σε μερική ή ολική παράλυση και σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και σε θάνατο. Αν και θεωρείται μια παιδική ασθένεια, καθώς προσβάλλει κατά κύριο λόγο βρέφη και παιδιά, ένα ποσοστό των θανάτων που έχουν καταγραφεί εξαιτίας της είναι ενήλικες μέχρι 30 ετών. Κανείς δεν γνωρίζει πότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά αλλά το πιθανότερο είναι πως υπάρχει από τους προϊστορικούς χρόνους. Η πρώτη επίσημη αναφορά τοποθετείται κάπου στα τέλη του 18^ου αιώνα ενώ οι πιο γνωστές επιδημίες παραλυτικής πολιομυελίτιδας έκαναν την εμφάνιση τους στην Ευρώπη και την Αμερική στις αρχές και τα μέσα του 20^ου αιώνα. Ειδικότερα τη δεκαετία του 1950 η πολιομυελίτιδα ήταν ένα από τους μεγαλύτερους φόβους των περισσότερων γονιών. Μόνο στις ΗΠΑ η ασθένεια σκότωνε ή άφηνε παράλυτα περισσότερα από 50.000 παιδιά ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ ενώ παγκοσμίως τα κρούσματα ξεπερνούσαν τα 600.000! Έπρεπε να φτάσουμε στο 1955 για να αποκτήσει επιτέλους η ανθρωπότητα ένα όπλο απέναντι στη συγκεκριμένη νόσο. Εκείνη τη χρονιά ο Αμερικάνος επιστήμονας Τζόνας Σολκ ανακοίνωσε πως είχε καταφέρει να φτιάξει ένα αποτελεσματικό εμβόλιο που θα βοηθούσε στην καταπολέμηση της αρρώστιας. Στις δοκιμές που ακολούθησαν, συμμετείχαν περισσότερα από 1 εκατομμύριο παιδιά, σε ένα πρωτόγνωρο για τα δεδομένα της εποχής επιστημονικό πείραμα! Το εμβόλιο κρίθηκε ασφαλές και ένα χρόνο μετά έφτασε και στην Αγγλία, που επίσης υπέφερε αρκετά από την ασθένεια, μετρώντας πάνω από 6.000 σοβαρά κρούσματα ΜΟΝΟ το 1956.

Ο Τζεφ Χολ (στο κέντρο) γλιστράει στη χιονισμένη επιφάνεια του "Χόθορνς" για να αντιμετωπίσει τον Ρέι Μπάρλοου της Γουέστ Μπρομ. Φωτογραφία: PA/PA Archive/PA Images

Δυστυχώς όμως, το πρόγραμμα εμβολιασμού που ακολούθησε η βρετανική κυβέρνηση αποδείχτηκε αρκετά ελαττωματικό. Από τη μια η καχυποψία και ο φόβος πολλών πολιτών, που δεν ήθελαν να ρισκάρουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους, ειδικά μετά από τις πληροφορίες που κατέφτασαν τους πρώτους μήνες από τις ΗΠΑ και μιλούσαν για κάποιες περιπτώσεις ελαττωματικών εμβολίων, και από την άλλη, η ανοργανωσιά και η πολύπλοκη γραφειοκρατία του συστήματος υγείας, που δυσκολευόταν να υπολογίσει και να παραγγείλει τον κατάλληλο αριθμό εμβολίων, είχαν ως αποτέλεσμα μέχρι και τις αρχές του 1959 το μεγαλύτερο μέρος των παιδιών και των νέων της Μεγάλης Βρετανίας, που είχαν προτεραιότητα, να μην έχει κάνει το εμβόλιο. Υπολογίζεται πως ως τότε μόλις το 50% των παιδιών σε Αγγλία και Ουαλία είχε εμβολιαστεί, ενώ τα ποσοστά στους νέους μεταξύ 18-26, που επίσης αντιμετώπιζαν κίνδυνο να νοσήσουν άσχημα, ήταν ακόμα χειρότερα και σε κάποιες περιπτώσεις ΔΕΝ ΞΕΠΕΡΝΟΥΣΑΝ καν το 1%! Για να λύσει αυτό το πρόβλημα, το υπουργείο υγείας ετοιμαζόταν να ξεκινήσει μια ακόμα εθνική καμπάνια ενημέρωσης. Η ιδέα τελικά δεν χρειάστηκε να γίνει πράξη εξαιτίας ενός απρόσμενου γεγονότος στο νοσοκομείο "Little Bromwich" του Μπέρμιγχαμ.

Μέσα σε ένα 24ωρο από την εισαγωγή του στο νοσοκομείο, παρά τις τρεις επεμβάσεις μέσα σε 24 ώρες στις οποίες εσπευσμένα υπεβλήθη, η κατάσταση της υγείας του Τζεφ Χολ είχε επιδεινωθεί σε τέτοιο βαθμό, που η αναπνοή του γινόταν πλέον με μηχανική υποστήριξη! Δώδεκα μέρες αργότερα, το μεγαλύτερο μέρος του σώματός του είχε παραλύσει ενώ και η ομιλία του είχε επηρεαστεί πολύ. Όλο αυτό το χρονικό διάστημα, η σύζυγός του τον είδε μόλις 4 φορές και μόνο υπό αυστηρές υγειονομικές συνθήκες! Δεκαέξι μόλις μέρες μετά, στις 4 Απριλίου του 1959, στις 09:20 το πρωί, οι εφημερίδες, που όλο αυτό το διάστημα κάλυπταν καθημερινά το θέμα με απεσταλμένους έξω από το νοσοκομείο, ενημερώνοντας όλη τη χώρα για την πορεία της υγείας του, ανακοίνωσαν τα δυσάρεστα: 

Σε ηλικία 29 ετών, ο διεθνής αμυντικός Τζεφ Χολ έφυγε από τη ζωή χτυπημένος από την πολιομυελίτιδα! 

Το σοκ σε όλη τη χώρα ήταν τεράστιο. Ο Χολ δεν ήταν απλά ένας διάσημος που γνώριζαν σχεδόν όλοι. Ήταν ένας νέος, πολύ αθλητικός και ΧΩΡΙΣ ΚΑΝΕΝΑ ΑΛΛΟ πρόβλημα υγείας, που ΕΦΥΓΕ ΤΟΣΟ ΞΑΦΝΙΚΑ και με ΤΟΣΟ ΑΣΧΗΜΟ ΤΡΟΠΟ. Το μήνυμα που περνούσε αυτή η τραγωδία σε όλους τους νέους δεν μπορούσε να αγνοηθεί. Και όπως αποδείχτηκε, δεν αγνοήθηκε! Αυτό που δεν κατάφεραν να κάνουν οι προηγούμενες καμπάνιες ενημέρωσης της κυβέρνησης και όλα τα σχετικά αφιερώματα των εφημερίδων τα προηγούμενα χρόνια, το έκανε ένας ποδοσφαιριστής, δυστυχώς, με τον θάνατο του! Από την επόμενη κιόλας μέρα, τα τηλέφωνα στα εμβολιαστικά κέντρα άρχισαν να χτυπάνε ασταμάτητα. Λίγο μετά την εμφάνιση των πρώτων αναφορών για την ασθένεια του Χολ, ένας αξιωματούχος του Τμήματος Δημόσιας Υγείας στο Γουέστ Μπρόμγουιτς, ανέφερε ότι δέχτηκε τηλεφωνικές κλήσεις στο σπίτι του κατά την ώρα του μεσημεριανού γεύματος(!) από νέους που ρωτούσαν για τον εμβολιασμό κατά της πολιομυελίτιδας! Σε πολλές περιπτώσεις, οι γιατροί της πρωινής βάρδιας είδαν έκπληκτοι ουρές ανθρώπων να τους περιμένει έξω από την είσοδο της κλινικής. Γονείς με τα παιδιά τους στο χέρι αλλά και πολλοί νέοι άνθρωποι, ανάμεσα τους και δεκάδες ποδοσφαιριστές κοντά στην ηλικία του Χολ, έσπευδαν άμεσα να εμβολιαστούν!

Ανταποκρινόμενοι στα αιτήματα, εργοδότες μέσα και γύρω από το Μπέρμιγχαμ, αλλά και στις άλλες μεγάλες αγγλικές πόλεις, ξεκίνησαν να προσφέρουν στους εργαζόμενους τους εμβολιασμούς επί τόπου! Πριν την έναρξη των αγώνων του Σαββάτου 11 Απριλίου, ένα μήνυμα του υπουργού Υγείας, Ντέρεκ Γουόκερ-Σμιθ, διαβάστηκε σε πάνω από 400 ποδοσφαιρικά σωματεία σε όλη τη χώρα.

«Ο θάνατος του Τζεφ Χολ μας εξέπληξε δυσάρεστα και δυστυχώς έκανε εμφανές ότι η πολιομυελίτιδα μπορεί να χτυπήσει ακόμη και τους πιο υγιείς ανάμεσά μας! Ακόμη και αν δεν είναι μοιραίο, μπορεί να σακατέψει για μια ζωή. Απευθύνω έκκληση σε όλους σας κάτω των 26 ετών, έντονα και ειλικρινά, να είστε σίγουροι να κάνετε τον εμβολιασμό για την πολιομυελίτιδα. Μην καθυστερείτε, κάντε το σύντομα».

Μέχρι τις 16 Απριλίου, οι τοπικές αρχές σε όλη τη χώρα ξεκίνησαν να αναφέρουν έλλειψη εμβολίων, με τον εκπρόσωπο του υπουργείου Υγείας να περιγράφει «μια πρωτοφανή απαίτηση»! Στις 20 Απριλίου, οι κλινικές στο Μπέρμιγχαμ έκλεισαν λόγω ελλείψεως εμβολίων και το Μάντσεστερ ακολούθησε δύο ημέρες αργότερα, ενώ προμήθειες έκτακτης ανάγκης παραγγέλθηκαν εσπευσμένα στις ΗΠΑ. Οι ουρές έγιναν ακόμα πιο μεγάλες λίγες μέρες αργότερα, όταν η γυναίκα του Χολ αποφάσισε να βγει στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο και να μιλήσει για το χαμό του άντρα της. Το μήνυμα της υπέρ του εμβολιασμού κυκλοφόρησε σε όλη την Αγγλία.

«Δεν ήθελα ο θάνατος του Τζεφ να αποδειχτεί τελικά μάταιος και σίγουρα δεν ήθελα κανένας άλλος να περάσει από την ίδια δοκιμασία που περάσαμε εμείς»

Η Ντον Χολ αφιέρωσε τα επόμενα χρόνια της ζωής της προσπαθώντας να ευαισθητοποιήσει όλο και περισσότερο κόσμο πάνω στο θέμα του εμβολιασμού για την πολιομυελίτιδα και για την προσφορά της αυτή βραβεύτηκε μετά θάνατον με το Μετάλλιο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Μέσα στους επόμενους μήνες όλα τα διαθέσιμα εμβόλια εξαντλήθηκαν και καθώς οι ουρές δεν έλεγαν να τελειώσουν, το υπουργείο υγείας έκανε μια νέα, ακόμη μεγαλύτερη παραγγελία από τις ΗΠΑ. Τα αποτελέσματα όλης αυτής της ενεργοποίησης δεν άργησαν να φανούν. Τον Φεβρουάριο του 1959, 2 μήνες ΠΡΙΝ τον θάνατο του Τζεφ Χολ, είχαν χορηγηθεί μόλις 500.000 δόσεις εμβολίου και μόνο ένας στους 12 ανθρώπους κάτω των 26 ετών είχε εμβολιαστεί! Σχεδόν ένα εξάμηνο αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1959, είχαν χορηγηθεί 2,5 εκατομμύρια δόσεις, το 50% στις κρίσιμες ηλικίες, είχε πάρει το εμβόλιο και οι ουρές εξακολουθούσαν να δημιουργούνται! Το 1958, ένα χρόνο ΠΡΙΝ τον θάνατο του Τζεφ Χολ, μόλις το 5% των νέων στις ηλικίες των 20 και το 3% αυτών στα 30 ήταν προστατευμένο. Μέχρι το 1961 τα στοιχεία αυτά έφτασαν στο 63% και 53% αντίστοιχα! Όταν μάλιστα το 1962, το πόσιμο διάλυμα εμβολιασμού, αντικατέστησε το ενέσιμο, η απορρόφηση αυξήθηκε περαιτέρω. Το 1955, ήταν η χειρότερη χρονιά, αφού καταγράφηκαν 3.712 περιπτώσεις παραλυτικής πολιομυελίτιδας στην Αγγλία και την Ουαλία, που ήταν παράλληλα το ένατο από τα 12 διαδοχικά χρόνια που ο αριθμός των πασχόντων από την πιο οξεία μορφή της νόσου έφτασε ΣΕ ΤΕΤΡΑΨΉΦΙΑ ΝΟΎΜΕΡΑ. Στη συνέχεια όμως, καθώς η επίδραση των εμβολιασμών άρχισε, οι αριθμοί άρχισαν να πέφτουν κατακόρυφα: 257 περιπτώσεις το 1960, 207 το 1961, 212 το 1962, 39 το 1963. Μόνο δύο χρονιές από το 1968, οι αριθμοί ήταν διψήφιοι μέχρι το 1984, όταν αναφέρθηκε ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΜΕΝΟ ΚΡΟΥΣΜΑ ΠΟΛΙΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ στο Ηνωμένο Βασίλειο! Παγκοσμίως, ωστόσο, ήταν (και είναι) μια συνεχής μάχη: το 1988 υπολογίστηκαν 350.000 περιπτώσεις πολιομυελίτιδας παγκοσμίως. Το 2015 αυτές ήταν 74, και για το 2016 είχαν επιβεβαιωθεί 34 κρούσματα, κυρίως στο Πακιστάν και το Αφγανιστάν.

Στη μνήμη του Τζεφ Χολ, η Μπέρμιγχαμ έστησε ένα ρολόι και έναν πίνακα αποτελεσμάτων στο γήπεδο της, ενώ αρκετά χρόνια αργότερα ο δήμος τοποθέτησε μια τιμητική μπλε πινακίδα στο μέρος που βρισκόταν το σπίτι του. Δεκαετίες μετά το θάνατο του, το όνομα του Τζεφ Χολ μνημονεύεται ακόμα στα αφιερώματα για το πως η Αγγλία κατάφερε να βγει νικήτρια από τη μάχη με την πολιομυελίτιδα! Όπως δήλωσε και η αδερφή του Τζοάν σε μια συνέντευξη της σε μια εφημερίδα του Μπέρμιγχαμ πριν λίγα χρόνια:

«Νομίζω ότι ο Τζεφ θα ήταν χαρούμενος που ο θάνατος του τελικά δεν ήταν ανώφελος. Χάρη σ’ αυτόν βοηθήθηκε τόσος κόσμος και σώθηκαν πάρα πολλές ζωές!»

Οι πηγές από τον the guardian.com, το common-goal.org και το stoiximan.gr 

Η Τραγωδία της Θύρας 7

Η «Τραγωδία της Θύρας 7», συνέβη στις 8 Φεβρουαρίου του 1981 στο (παλαιό) «Στάδιο Γεώργιος Καραϊσκάκης» στο Νέο Φάληρο, μετά το τέλος της ποδοσφαιρικής αναμέτρησης ανάμεσα στον Ολυμπιακό και την ΑΕΚ. Είναι η Μεγαλύτερη Τραγωδία των ελληνικών γηπέδων και μία από τις χειρότερες στην ιστορία του αθλητισμού. Συνολικά, 21 φίλαθλοι έχασαν τη ζωή τους και 54 τραυματίστηκαν, στη προσπάθειά τους να βγουν από το γήπεδο για να γιορτάσουν τη μεγάλη νίκη του Ολυμπιακού με 6-0. Με την πόρτα σχεδόν κλειστή και τα τουρνικέ εισόδου στη θέση τους, αυτοί που βρίσκονταν κοντά στην έξοδο ποδοπατήθηκαν από όσους ακολουθούσαν! Η «Τραγωδία της Θύρας 7» έχει καταγραφεί ως μια από τις 20 Μεγαλύτερες που έχουν συμβεί στην ιστορία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου!...

Το μεγάλο ντέρμπι του ελληνικού πρωταθλήματος για την 20η αγωνιστική, ήθελε τον πρωτοπόρο Ολυμπιακό των Σαργκάνη, Γαλάκου, Αναστόπουλου και Νικολούδη να φιλοξενεί την τρίτη  της βαθμολογίας ΑΕΚ, των Αρδίζογλου, Μπάγεβιτς και Μαύρου με τη σέντρα στις 15:15 και τους ερυθρόλευκους να είναι βαθμολογικά στο +2. Λόγω της κρισιμότητας του ντέρμπι, τα 35.450 εισιτήρια είχαν εξαντληθεί από τις αρχές της εβδομάδας, πολλά από αυτά στη «μαύρη αγορά». Στο «Καραϊσκάκης» δεν έπεφτε καρφίτσα. Από τις 12 το μεσημέρι, τρεις ώρες πριν τη σέντρα, στις εξέδρες γινόταν χαλασμός. Ακόμη όμως και ο πιο αισιόδοξος δεν μπορεί να φανταστεί την εξέλιξη του παιχνιδιού, του απογεύματος και τελικά ολόκληρης της ζωής του με την ανάμνηση που θα έμελλε να κουβαλά μαζί του έκτοτε.

Το ματς εξελισσόταν σε θρίαμβο για τον Ολυμπιακό, που ξεκίνησε καλύτερα το παιχνίδι και μετά από μισή ώρα αγώνα, στο 30΄, μπήκε μπροστά στο σκορ με μονοκόμματο αριστερό σουτ του Μάικ Γαλάκου. Το πρώτο ημίχρονο ολοκληρώθηκε, όμως στο δεύτερο ξέσπασε η καταιγίδα!… Πέντε λεπτά μετά την έναρξη της επανάληψης, ο πρωτοεμφανιζόμενος Στέλιος Μανωλάς, αριστερό μπακ τότε, αποβάλλεται με δεύτερη κίτρινη κάρτα και η ΑΕΚ καταρρέει! Στο 53΄ ο Τάκης Περσίας σεντράρει από δεξιά και ο Γαλάκος με το αριστερό κάνει το 2-0. Στο 68΄ ο Τάκης Νικολούδης βγάζει μια κάθετη μπαλιά, που εκμεταλλεύεται ο Βαγγέλης Κουσουλάκης, γράφοντας το 3-0. Το πλήθος παραληρεί! Στο 75΄, ο Κώστας Ορφανός βγαίνει τετ-α-τετ με τον Σπύρο Οικονομόπουλο, τον ντριπλάρει και σε άδειο τέρμα σκοράρει για το 4-0. Πέντε λεπτά αργότερα, ο Νίκος Βαμβακούλας θα σημειώσει το καλύτερο γκολ εκείνου του παιχνιδιού, αφού θα ντριπλάρει την μισή ομάδα της ΑΕΚ , πλασάροντας για το 5-0. Ήταν το γκολ που έδωσε την αφορμή για να ξεσπάσει η φρενίτιδα! Το τρίτο γκολ του Γαλάκου στο 84΄, το έκτο συνολικά του Ολυμπιακού και πέμπτο ΜΠΡΟΣΤΑ στην Θύρα 7, την εξέδρα των φανατικών του Ολυμπιακού που παραληρεί, είναι το κερασάκι στην τούρτα. Και έτσι, ξαφνικά, άρχισαν όλα…

Ο Χάρος που βγήκε παγανιά

Πολύς κόσμος δεν περίμενε ποτέ το τελευταίο σφύριγμα του διαιτητή. Ήταν εκείνοι που βιάζονταν να φύγουν νωρίτερα για να γλιτώσουν την ταλαιπωρία της κίνησης στους γύρω δρόμους ή τον ανυπόφορο συνωστισμό στον Ηλεκτρικό. Κάποιοι άλλοι πάλι, ήθελαν να τρέξουν έξω από την θύρα 1, για να στήσουν εκεί τα επινίκια, την ώρα που θα αποχωρούσαν οι παίκτες και ο Κάζιμιρ Γκόρσκι για να τους αποθεώσουν. Ο ένας έπεφτε στην αγκαλιά του άλλου, σε όποιον έβρισκε μπροστά του! Ο κύριος όγκος της υπεράριθμης εξέδρας κινήθηκε προς τα έξω και πολλοί άρχισαν ήδη να σπρώχνονται πριν καν φτάσουν στις εξόδους. Όσοι έφευγαν γελαστοί ήταν όσοι είχαν βρει τις πόρτες ανοιχτές. Όλες δηλαδή, εκτός από μία. Το μοιραίο ήταν πια πολύ κοντά.

Η σκάλα της Θύρας 7 έμελλε να γίνει το σημείο που ο Θάνατος είχε στήσει την παγίδα του. Οι μαρτυρίες της εποχής για το τι πραγματικά συνέβη και ο κόσμος βρέθηκε στο έδαφος ποικίλουν. Σύμφωνα με το ένα σενάριο, το μόνο που χρειάστηκε για να γίνει το κακό ήταν ένα μαξιλαράκι από φελιζόλ, από αυτά που χρησιμοποιούσαν οι φίλαθλοι για να κάθονται στο γυμνό τσιμέντο λίγο πιο άνετα και πιο καθαρά. Κάποιος που κατέβαινε τη σκάλα το πάτησε, έχασε την ισορροπία του και από τη μια στιγμή στην άλλη, όσοι βρίσκονταν κοντά άρχισαν να κατρακυλούν σαν ντόμινο και να καταπλακώνονται. Το άλλο σενάριο υποστηρίζει πως έπεσε επειδή τα παλιά, τσιμεντένια σκαλιά ήταν σχεδόν λεία και φαγωμένα από την πολυκαιρία σε συνδυασμό με τα νερά που έτρεχαν από τις τουαλέτες. Το γεγονός είναι ότι ο κόσμος βρέθηκε στο έδαφος. Και ότι ακόμα κι έτσι θα υπήρχε σωτηρία εάν η πόρτα της Θύρας 7 ήταν ανοιχτή και τα τουρνικέ απουσίαζαν. Όμως, η πόρτα ήταν σχεδόν κλειστή και τα τουρνικέ της εισόδου δεν είχαν αφαιρεθεί ποτέ, όπως γινόταν κάθε φορά όταν άρχιζε το δεύτερο ημίχρονο, προκειμένου έτσι να διευκολύνεται η αποχώρηση

Το μακελειό

Με τους πρώτους ήδη στο έδαφος, όσοι ακολουθούσαν προς την έξοδο συνέχιζαν να κατεβαίνουν κατά δεκάδες από την εξέδρα, χωρίς όμως να γνωρίζουν τι είχε συμβεί μπροστά, λόγω της διάταξης της σκάλας. Και αυτό γιατί η Θύρα 7 ήταν η μοναδική θύρα του σταδίου που ανάμεσα στη σκάλα και την εξέδρα, μεσολαβούσε μια σκοτεινή στοά μήκους περίπου 50 μέτρων! Όσοι βρέθηκαν μπροστά, κοντά στην πόρτα, ή βρίσκονταν ήδη έξω, κάνουν λόγο για μια πραγματική κόλαση! Οι πίσω πιέζαν ασφυκτικά και οι ανάσες λιγόστευαν. Κάποιοι προσπάθησαν να τραβήξουν μερικούς από τους μπροστινούς έξω, μέσα από τις τρύπες, ακόμη κι αυτό όμως στάθηκε αδύνατο. Ο κόσμος είχε γίνει πλέον μια μάζα. Όσοι δεν είχαν ποδοπατηθεί ή πολτοποιηθεί από τα σίδερα, δεν μπορούσαν να αναπνεύσουν! Οι 19 βρίσκουν τραγικό θάνατο εκείνες τις στιγμές, κι ένας θα υποκύψει λίγο αργότερα στο «Τζάνειο»! Αλλά κι έξι μήνες αργότερα, ένας ακόμη που δεν συνήλθε ποτέ από το κώμα, θα προστεθεί στην τελική λίστα θανάτου. Ο απολογισμός είναι 21 νεκροί, 51 τραυματίες και χιλιάδες καταρρακωμένες ψυχές.

Οι στιγμές εκείνες θα σημαδέψουν μια ολόκληρη γενιά. Όσοι βρέθηκαν εκεί περιγράφουν μια κατάσταση αλλοφροσύνης. Έξω από την Θύρα 7 ο κόσμος πλέον καταλαβαίνει το Κακό τρέχει να βοηθήσει μέσα σε πανικό. Κάποιοι αστυνομικοί κατάφεραν να βγάλουν τα τουρνικέ από τη θέση τους, για ν’ αρχίζει ο απεγκλωβισμός. Οι τραυματίες και οι νεκροί μεταφέρονται με περιπολικά και ασθενοφόρα στο «Τζάνειο» -κυρίως- αλλά και σ’ άλλα Νοσοκομεία της πρωτεύουσας, όπου αρχίζει να συγκεντρώνεται πλήθος κόσμου, συγγενείς και φίλοι των ανθρώπων που δεν επέστρεψαν στα σπίτια τους με τις σκηνές που εκτυλίσσονται, τραγικές. Όσοι έχουν επιστρέψει σπίτι τους, χωρίς να γνωρίζουν τι έχει συμβεί, περίμεναν να δουν στην «Αθλητική Κυριακή» σε ριπλέι τα γκολ από τα ινδάλματά τους! Το μόνο όμως που βλέπουν είναι οι εκκλήσεις σε γιατρούς και αιμοδότες να σπεύσουν στα νοσοκομεία. Εκεί, το μόνο που ακούς όσο περνάει ο χρόνος είναι οι σπαραγμοί των μανάδων και τα χτυπήματα στα ντουβάρια των πατεράδων που έχασαν τα παιδιά τους. Στην -τότε ακόμη κρατική- τηλεόραση, το πρόγραμμα διακόπτεται. Εμφανίζεται μόνο μια οθόνη που πληροφορεί για την Τραγωδία με μουσική υπόκρουση μια πένθιμη συμφωνία του Μπετόβεν.

Ένα κράτος παντού ανεύθυνο

Είκοσι ένας (αρ: 21) άνθρωποι σκοτώθηκαν μπροστά στις σιδερένιες πόρτες της Θύρας 7 και μέχρι και σήμερα κανείς δεν θεωρήθηκε υπεύθυνος γι’ αυτούς τους θανάτους! Τα δικαστήρια αποφάνθηκαν ότι δεν υπήρξε κάτι μεμπτό και κανείς δεν κρίθηκε ένοχος για οτιδήποτε. Τρία χρόνια μετά, στις 7 Μαρτίου του 1984, δικαστές ήλθαν στη Θύρα 7 για αυτοψία η οποία διήρκησε 40 λεπτά. Μια ενημέρωση από τους αστυνομικούς και τους φύλακες του γηπέδου. Συνολικά υπήρχαν 180 αστυφύλακες για να αστυνομεύσουν σχεδόν 40.000 φιλάθλους. Κατά τη διάρκεια της αυτοψίας, υπήρχε διχογνωμία αν το διαχωριστικό κιγκλίδωμα των Θυρών 7 και 8 ήταν ανοιχτό. Οι αστυνομικοί είπαν ότι ήταν κλειστό, ενώ οι φύλακες ότι ήταν ανοιχτό. Ο συνήγορος των θυμάτων, προσπάθησε να αποδείξει ότι τα τουρνικέ δεν είχαν απομακρυνθεί, με αποτέλεσμα οι φίλαθλοι να πηδήξουν τα εμπόδια για να σωθούν. Κοινή διαπίστωση ήταν η προχειρότητα των εγκαταστάσεων, που εγκυμονούσαν κινδύνους για την ασφάλεια των φιλάθλων. Μετά την αυτοψία τοποθετήθηκε κουπαστή στο μέσον, έγινε διαπλάτυνση στον κεντρικό διάδρομο των εξεδρών και ανοίχθηκαν τρεις επιπλέον έξοδοι για την εκκένωση της Θύρας.

Οι 5 φύλακες της Θύρας 7, που πρωτόδικα είχαν καταδικασθεί σε φυλάκιση 10 ετών, αθωώθηκαν από το Τριμελές Εφετείο Πειραιά στις 22 Σεπτεμβρίου του 1986. Η «ετυμηγορία»  είναι ότι οι νέοι αυτοί άνθρωποι θυσιάστηκαν για την αγάπη τους για τον Ολυμπιακό λόγω ενός τυχαίου γεγονότος ή μιας απροσεξίας. Οι οικογένειες των θυμάτων δεν αισθάνθηκαν ποτέ δικαιωμένοι, έστω και για την αβλεψία. Σήμερα, το σκουριασμένο τουρνικέ και η καταραμένη πόρτα έξω από το υπερσύγχρονο «Γ. Καραϊσκάκης» έχουν μείνει να θυμίζουν την μεγαλύτερη τραγωδία που έπληξε τον ελληνικό αθλητισμό.

Οι 21 ψυχές που άφησαν την τελευταία τους πνοή έχοντας στο μυαλό και τα χείλη τους τον Ολυμπιακό, θυσιάζοντας το υπέρτατο αγαθό τους.

• Παναγιώτης Τουμανίδης (14 ετών)
• Κώστας Σκλαβούνης (16 ετών)
• Ηλίας Παναγούλης (17 ετών)
• Γεράσιμος Αμίτσης (18 ετών-οπαδός της ΑΕΚ)
• Γιάννης Κανελλόπουλος (18 ετών)
• Σπύρος Λεωνιδάκης (18 ετών)
• Γιάννης Σπηλιόπουλος (19 ετών)
• Νίκος Φίλος (19 ετών)
• Γιάννης Διαλυνάς (20 ετών)
• Βασίλης Μάχας (20 ετών)
• Ευστράτιος Πούπος (20 ετών)
• Μιχάλης Κωστόπουλος (21 ετών)
• Ζωγραφιά Χαϊρατίδου (23 ετών)
• Σπύρος Ανδριώτης (24 ετών)
• Κώστας Καρανικόλας (26 ετών)
• Μιχάλης Μάρκου (27 ετών)
• Κώστας Μπίλας (28 ετών)
• Αναστάσιος Πιτσόλης (30 ετών)
• Αντώνης Κουρουπάκης (34 ετών)
• Χρήστος Χατζηγεωργίου (34 ετών)
• Δημήτριος Αδαμόπουλος (40 ετών)

Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε

 Σχεδόν σε ΚΑΘΕ περίοδο του ελληνικού ποδοσφαίρου, ειδικά μετά την καθιέρωση του επαγγελματισμού το 1980, κάτι άσχημο έχει συμβεί και όλη η χώρα ήταν (και είναι) απογοητευμένη με τα τεκταινόμενα στο χώρο του. Οπουδήποτε κι αν κοιτάξεις πλέον στο Ελληνικό ίντερνετ η αγανάκτηση κάνει πάρτι, έτοιμη να χυθεί από τις οθόνες και να μας πνίξει όλους. Οι οπαδοί έχουν αγανακτήσει, οι δημοσιογράφοι έχουν αγανακτήσει, οι άνθρωποι των ομάδων έχουν αγανακτήσει, η κυβέρνηση έχει αγανακτήσει, οι απλοί φίλαθλοι έχουν αγανακτήσει, ακόμα και άνθρωποι που δεν ξέρουν με πόσους παίκτες παίζεται το παιχνίδι έχουν αγανακτήσει. Οι περισσότεροι θέλουν κάποιος να τιμωρηθεί άσχημα για παραδειγματισμό, αρκεί βέβαια να μην είναι κάποιος από τους ‘δικούς’ τους!

Η πείρα του παρελθόντος μας έχει διδάξει ότι μετά τη φάση της αγανάκτησης, ακολουθεί -συνήθως- η φάση των αμέτρητων απόψεων και ισάριθμων προτάσεων. Ακολουθεί η φάση του συμβιβασμού, κατά την οποία όλοι διαπιστώνουν ότι δεν πρόκειται να γίνει σχεδόν τίποτα απ’ όσα προτάθηκαν και ακούστηκαν και η φυσική κατάληξη είναι πάντα η φάση της αποδοχής, που όλα μπαίνουν κάτω από το χαλάκι μέχρι το επόμενο άσχημο συμβάν που θα μας… σοκάρει όλους. Πολλές από αυτές τις προτάσεις είναι «… σωστές και λογικές» και με «… μεγάλη αποδοχή από τον κόσμο», ο οποίος τις γουστάρει όσο είναι ακόμη ιδέες (μπορείς να τις κάνει και like για να νιώσει προοδευτικός και ανοιχτόμυαλος), αλλά αρχίζει να δυσανασχετεί μαζί τους σε περίπτωση που αντιληφθεί ότι μπορεί και να γίνουν πράξη και να θίξουν τη δική του ομάδα!

Τον Σεπτέμβριο του 2014, για το Ισπανικό πρωτάθλημα, η Ρεάλ κέρδισε με 8-2 μέσα στην έδρα της Ντεπορτίβο Λα Κορούνια. Μεγάλο ελληνικό αθλητικό πόρταλ μετέφερε την είδηση στους Έλληνες φιλάθλους με τον περιγραφικό τίτλο “Βιασμός στο Ριαθόρ”! Κάποιος βίασε κάποιον άλλον, σε ένα ποδοσφαιρικό παιχνίδι κάπου στην δυτική Ισπανία! Οι λέξεις σε ένα πόρταλ δεν κάνουν κακό σε κανέναν, είναι ακίνδυνες, δεν πετάνε φωτοβολίδες, ούτε παίζουν ξύλο, δεν έχουν καν την ίδια βαρύτητα με τις «βαριές κουβέντες» κάποιου προέδρου σε ένα Δ.Σ. της Σούπερ Λιγκ! Φυσικά και δεν κυριολεκτεί ο συντάκτης, κανένας δεν βίασε κανέναν, χαβαλέ κάνουμε, λίγη υπερβολή για να γίνει πιο «πιασάρικος» ο τίτλος, να πατήσει κανένας άνθρωπος παραπάνω το link, να βγάλουμε λίγα λεφτουδάκια από τις διαφημίσεις «… μεγέθυνσης του πέους» ή «… του τρομερού site γνωριμιών»! Η υπεράσπιση είναι μια πολύ εύκολη υπόθεση: «Όλη η χώρα, μαζί με το πρωτάθλημα μας, είναι ένα μπουρδέλο, η λεξούλα σε ένα τίτλο σε πείραξε;»

 Αρκετούς μήνες πριν απ’ αυτό το παιχνίδι, ένα Ρεάλ-Μπαρτσελόνα μας είχε προσφέρει μερικές εντυπωσιακές στιγμές πολύ υψηλής ποδοσφαιρικής τέχνης! Το ιλαροτραγικό του πράγματος ήταν οι κατοπινές «αντιδράσεις» των Ελλήνων (!) στα social media! Ένα μεγάλο μέρος των σχολίων ήταν μπινελίκια και σεξουαλικές αναφορές ανθρώπων που γεννήθηκαν και ζούσαν στον Ασπρόπυργο, στο Παγκράτι, στο Λαγκαδά ή στο Ηράκλειο της Κρήτης, «χύνοντας» ηλεκτρονικά γιατί μια ισπανική ομάδα κέρδισε μια άλλη ισπανική ομάδα, την ίδια ώρα που άλλοι τους στολίζαν με κοσμητικά επίθετα, υπενθυμίζοντας τους τις φάσεις που θεωρούσαν ότι ο διαιτητής αδίκησε την δική τους (ισπανική!...) ομάδα, φάσεις στις οποίες στέκονται περισσότερο και από τους πιο σκληροπυρηνικούς, Ισπανούς (!) οπαδούς των ομάδων αυτών. Το πανηγύρι φυσικά συνεχίστηκε στα ελληνικά «ενημερωτικά» πόρταλ με εριστικούς τίτλους, που παλιότερα συναντούσες μόνο μετά από Ελληνικά ντέρμπι. “Τους κέρασε ο Νειμάρ”, “τους γλέντησε ο Μπέιλ” κ.λ.π.

Τις 2 πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, ζήσαμε την κλασσική φάση που πολλοί άνθρωποι ήταν εκνευρισμένοι με την επίδειξη δύναμης που έκανε στο πρωτάθλημα ο Ολυμπιακός, παίρνοντας σφυρίγματα τα οποία μάλλον και δεν χρειαζόταν γιατί το πιθανότερο είναι ότι (τις συντριπτικά περισσότερες φορές από αυτές) πάλι θα βρισκόταν στην κορυφή! Όταν οι ερυθρόλευκοι έπαιζαν οποιοδήποτε ματς στην Ευρώπη, οι οπαδοί όλων των υπολοίπων ομάδων, περίμεναν καρτερικά από τον καναπέ τους μια (ξένη...) σφαλιάρα που τους έδινε μια πρόσκαιρη χαρά, βλέποντας το σαν ένα μικρό είδος εκδίκησης για τα όσα βίωναν σε παλιότερα εγχώρια παιχνίδια! Όταν ο Ολυμπιακός έχανε, η ειρωνεία "πήγαινε" σύννεφο, ειδικά αν στο παιχνίδι υπήρχαν "περίεργες" διαιτητικές αποφάσεις που δεν "ταίριαζαν" με τα ελληνικά δεδομένα! Οι οπαδοί του Ολυμπιακού εκνευρίζονταν και θεωρούσαν ότι όλο αυτό το αντιολυμπιακό πανηγύρι ήταν καθαρά αποτέλεσμα κομπλεξισμού, που δημιουργήθηκε από τους αμέτρητους τίτλους που σήκωσε ο «Θρύλος», ακούγονταν και τα κλασσικά «… πονάτε καημένοι, καλά σας κάνει ο πρόεδρος, μακάρι να πάρει ΚΑΙ το φετινό πρωτάθλημα αήττητος και με 30 πέτσινα πέναλτι, αυτά θέλετε», τα οποία με τη σειρά τους προκαλούσαν την οπαδική αντίδραση-Ιζνογκούντ θέλω-να-γίνω-χαλίφης-στη-θέση-του-χαλίφη, όπου ο νέος χαλίφης θα κάνει ακριβώς τα ίδια που έκανε και ο παλιός γιατί “όταν παλεύεις μέσα στο βούρκο δεν γίνεται να είσαι καθαρός” και “τόσες φορές μας έσφαξαν στο παρελθόν, μας παίρνει να κερδίσουμε άπειρα+1 μούφα πέναλτι και πάλι δεν θα έχει εξισορροπηθεί η αδικία” και έτσι η ζωή συνεχίζει να κυλάει απτόητη, ανάμεσα σε ιντερνετικά μπινελίκια για μπαμπάδες που… σπέρνουν δεξιά κι αριστερά χιλιάδες “αλλόθρησκα” παιδιά βάζοντας απλά γκολ ή στήνοντας παιχνίδια και σε προκλητικά σεξουαλικά πρωτοσέλιδα δημοσιογράφων, που μετά σοκάρονται στην πρώτη έκρηξη οπαδικής βίας σε κάποιο γήπεδο.

Κάθε φορά η ίδια απορία επιστρέφει: Αρέσει πραγματικά στους Έλληνες το ποδόσφαιρο;

Η απάντηση είναι απλή και δεδομένη, παρ’ όλο που κανένας απ’ αυτούς που κρατάνε στα χέρια τους τις τύχες του ελληνικού ποδοσφαίρου δεν θα την παραδεχθεί ποτέ: Όχι. Στη χώρα των δεκάδων αθλητικών φυλλάδων και ενημερωτικών πόρταλ, στα οποία έχουν βήμα αθλητικογράφοι που είναι πιο κάφροι και από τους κάφρους, ΔΕΝ ΑΡΕΣΕΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ! Στη χώρα που οι ομάδες (και κατ’ επέκταση και η Εθνική) σπάνια έχουν επιθετικό πλάνο γιατί ο πρώτος και βασικός στόχος είναι να μην χάσεις, ΔΕΝ ΑΡΕΣΕΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ! Γιατί η ήττα είναι κάτι παραπάνω από τρεις χαμένοι βαθμοί και πλέον στο φίλαθλο DNA της έχει εισχωρήσει πως μια νίκη της ομάδας που υποστηρίζεις ισοδυναμεί με σεξουαλικό ξεφτίλισμα των οπαδών που υποστηρίζουν την αντίπαλη ομάδα! Λίγοι ενδιαφέρονται πραγματικά για το ποδόσφαιρο, αφού τη νίκη γουστάρουν και αγαπάνε, τη νίκη που με κάθε τρόπο και μέσο (θεμιτό ή αθέμιτο) είναι ξεκάθαρα ο στόχος. Και όπως έχει αποδειχτεί αυτό δεν περιορίζεται πλέον μόνο στη μια και αγαπημένη μας Ελληνική ομάδα και δεν αφορά μόνο ελάχιστους “καθυστερημένους” που μπορείς εύκολα να αγνοήσεις.

Στη χώρα των ίδιων πόρταλ που κάθε φορά κατακλύζονται από κείμενα αγανάκτησης για την κατάντια του ποδοσφαίρου μας, κείμενα γραμμένα δίπλα-δίπλα με παλιότερα εμετικά, καθαρά οπαδικά άρθρα που καμουφλάρονται σαν “δημοσιογραφικά κείμενα άποψης” και προσελκύουν χιλιάδες θυμωμένα σχόλια που με τη σειρά τους αυξάνουν την επισκεψιμότητα της σελίδας, ΔΕΝ ΑΡΕΣΕΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ! Υπάρχει άπλετος χώρος στον κόσμο για να μαλώσουν, να βριστούν και να πλακωθούν όλοι αυτοί που έχουν καταλήξει με τον έναν (… “στη ζωή μόνο το αποτέλεσμα μετράει”) ή με τον άλλο τρόπο (… “η εκδίκηση είναι γλυκιά”) στην ποδοσφαιρική κοσμοθεωρία «νίκη με κάθε τρόπο και κόστος!». Είναι η πλειοψηφία και βρίσκονται σε μεγάλα ποσοστά σε όλες τις ομάδες. Η μπαλίτσα δεν φταίει σε τίποτα για το πως την αντιλαμβάνεται ο καθένας μας, είναι πολύ μεγαλύτερη ιδέα από την φιλτραρισμένη οπτική του κάθε ποδοσφαιρόφιλου. Όπως έχει πει άλλωστε και ο ένας και μοναδικός Ντιέγκο: Ό,τι κι αν κάνουμε εμείς η μπάλα δεν λεκιάζεται. 

Το πρόβλημα είναι τεράστιο, ριζωμένο πλέον για τα καλά μέσα μας εξαιτίας της γενικότερης παιδείας με την οποία μεγαλώσαμε! Φυσικά λειτουργεί και σαν μια βολική προσέγγιση για την αποποίηση προσωπικών ευθυνών! Δεν πρόκειται να το λύσει ποτέ κανένας από μηχανής Θεός, όπως αυτός στον οποίο έχουμε εναποθέσει εδώ και λίγα χρόνια τις ελπίδες μας για να μας βγάλει και από τα σκατά της Κρίσης. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να συχνάζουμε σε διαφορετικά μέρη ώστε να μη χρειάζεται να απαντάμε κάθε φορά στις διάφορες οπαδικές κραυγές πραγματικού μίσους. Το πρόβλημα του Ελληνικού ποδοσφαίρου είναι τόσο μεγάλο και τόσο σύνθετο που δεν πρόκειται να λυθεί ακόμα κι αν παρθούν ριζοσπαστικές και πρωτόγνωρες για τα ελληνικά δεδομένα αποφάσεις που θα αφορούν τα μεγάλα κεφάλια του χώρου.

Το πρόβλημα βρίσκεται πλέον μέσα μας, σε βαθμό πολύ χειρότερο απ’ ότι μπορούμε να φανταστούμε και απ’ ότι μπορούμε να παραδεχθούμε.

 Μίξη και επεξεργασία από το el sombrero №1 και el sombrero №2

Ο «κάφρος του πληκτρολογίου» και το ποδόσφαιρο

Ως ένας άνθρωπος που χρησιμοποιεί αρκετά το διαδίκτυο, έχω δει, έχω διαβάσει και (παλαιότερα) έχω βρεθεί αντιμέτωπος με αυτή τη μάστιγα που έχει κατακλύσει το διαδίκτυο εδώ και μερικά χρόνια, τους «κάφρους του πληκτρολογίου»! Ανθρώπινα όντα που δίνουν νόημα στη ζωή τους θεωρώντας ότι πίσω από μια άψυχη και απρόσωπη οθόνη ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή αποκτούν έτσι κι ένα κοινωνικό κύρος! Μια μάστιγα που δίνει την ασυλία στον καθένα να «κρύβεται» πίσω από ένα παρατσούκλι, ώστε να μπορεί να βρίζει και να  κάνει ακόμη και bullying σε όποιον, πολύ απλά, δεν συμφωνεί με τη δική του γνώμη και τα δικά του πιστεύω! Είμαι από τους ανθρώπους που έχω ένα μεγάλο ή μικρό (ανάλογα με την οπτική καθενός) πρόβλημα με τα ψευδώνυμα και την ανωνυμία, στο διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα. Και το έχω ΚΥΡΙΩΣ με όλους αυτούς που η «ανωνυμία» τους λειτουργεί ουσιαστικά ως ασπίδα για να βρίσουν και να προπαγανδίσουν στηριζόμενοι τις περισσότερες φορές σε ένα κοινό, που λόγω της αδυναμίας του να εκφραστεί και να σχολιάσει την επικαιρότητα, ψάχνει και βρίσκει «ηγέτες» σε τέτοιες περσόνες. 

https://cdn.arstechnica.net/wp-content/uploads/2019/05/GettyImages-843466180.png

Το "κοινό" αυτό ψάχνει να βρει τους «ηγέτες» του σε τέτοιες περσόνες, απρόσωπες, διαδικτυακές (που θα γράψουν αυτά που αυτοί δεν τολμούν), όχι επειδή φοβάται μην πέσει έξω στα λεγόμενά του (άλλωστε στο καφριλίκι η ανακύκλωση γίνεται στο σκουπιδαριό και λίγα μένουν από τα πολλά που λέγονται ή γράφονται), αλλά γιατί φοβάται μη βρεθεί απέναντί τους αυτός ο κάποιος που μαζί με την διαδικτυακή του αγέλη θα τους χλευάσει, θα τους βρίσει, θα τους απειλήσει! Θέλει άλλωστε μεγάλη υπομονή και ακόμα μεγαλύτερη βλακεία για να κάθεσαι όλη μέρα και να βρίζεις κόσμο πίσω από μια οθόνη υπολογιστή για μια αθλητική ομάδα και ένα πολιτικό κόμμα. Φαίνεται φυσιολογικό λοιπόν, για πολλούς να αποτελούν μέλη μιας τέτοιας αγέλης!

Επικεντρώνοντας στο ποδόσφαιρο (χωρίς αυτό να είναι δεσμευτικό), ο «κάφρος του πληκτρολογίου», συνήθως, είναι ένα άτομο με φυσική εξωστρέφεια που θέλει να μοιραστεί τη βλακεία του, το κόμπλεξ του αλλά και γενικά την κακία του με τους γύρω του με απώτερο σκοπό να ηγηθεί. Να τους κάνει κοινωνούς αυτής της ψεύτικης πραγματικότητας μέσα στην οποία ζει. Όταν για παράδειγμα θα δει στο ίντερνετ γραμμένο κάτι που είναι απέναντι στη δική του ομάδα, που ως γνωστόν είναι η καλύτερη και η πιο «καθαρή» από όλες όπου κυλάει μια μπάλα, δε θα απαντήσει απλά βρίζοντας στον τοίχο που γράφτηκε αλλά θα το κοινοποιήσει, στον δικό του «τοίχο», εκεί που θα λειτουργήσει ως κάλεσμα της δικής του αγέλης και θα νιώσει σπουδαίος! Εκεί που θα αρχίσει ένα μοναδικό πανηγύρι ύβρεων που αν έπρεπε, πάση θυσία, να «μεταφραστούν», ο όρος ακατάληπτο θα ήταν υπερβολικά λίγος για να τις περιγράψει. Ο «κάφρος του πληκτρολογίου» άλλωστε βρίσκεται σε μια ψυχική και κοινωνική κατάσταση που δεν γίνεται να βρει ηρεμία μιας και δεν θέλει να βρει ηρεμία! Τα λεγόμενά του είναι σαν το νερό που πέφτει σε ένα κουβά από μια βρύση που έχει σπάσει και απλά ξεχειλίζει. Τρέχει και τρέχει εκνευριστικά χωρίς κανένα νόημα απλά «πιτσιλίζοντας» τους πάντες μέχρι να βρεθεί και να κλείσει κάποιος το διακόπτη. Είναι πολύ εύκολο να γλιτώσεις από αυτόν. Αρκεί βέβαια να το θέλεις!

https://www.verminososporfutebol.com

Επίσης, ο «κάφρος του πληκτρολογίου», όπου σταθεί και όπου βρεθεί φωνάζει πως δεν θέλει τα παιδιά του να γίνουν ηλίθιοι σαν αυτόν, αν και δεν υπάρχει καμία απόδειξη πως η βλακεία είναι κληρονομική, προσπαθώντας να μεταδώσει αυτή την «πολιτιστική του κληρονομιά» σε αυτά. Θα τον δεις να λέει ότι «Δεν θέλω να τους κάνω φανατικούς σαν εμένα», αλλά θα τους διηγηθεί την ιστορία, από τη δική του πλευρά. Θα τους μάθει πως το αγαπημένο τους χρώμα πρέπει να είναι το πράσινο, το κόκκινο, το κίτρινο, αναλόγως τα πιστεύω του και πόσο βλακεία, και αηδία, είναι τα άλλα χρώματα. Στερώντας τους το δικαίωμα της επιλογής. Θα τους πει πόσο κακοί, και κλέφτες, είναι οι απέναντι και πόσο σωστοί, καλοί και κατατρεγμένοι, είναι οι δικοί του και, δειλά-δειλά, θα γεμίσει το μυαλό τους με μίσος, και ηλιθιότητα, και -ποιος ξέρει- ίσως σε πολλά χρόνια από τώρα μπορεί να βρίζεται (η ανωνυμία που λέγαμε!...) και μαζί τους πίσω πάντα από μια οθόνη υπολογιστή ή ενός κινητού τηλεφώνου για την ίδια μάλιστα ομάδα. Θέλει άλλωστε πολλή προσπάθεια, και περισσότερη τύχη, για να ξεφύγει ένα παιδί από τις συμπεριφορές ενός κάφρου γονέα!

Το χειρότερο από όλα βέβαια είναι όταν ο «κάφρος του πληκτρολογίου» αφήνει για λίγο τη σιγουριά και την θαλπωρή του καναπέ και αποφασίζει να πάει στο γήπεδο. Η απόλυτη αποθέωση βλακείας, αφού στο γήπεδο θα καταφέρει να χωρέσει πάνω του όλες τις ιδιότητες που παρουσιάζει η διαδικτυακή του προσωπικότητα. Θα είναι προπονητής, και θα βρίσει φυσικά τον προπονητή, της δικής του ομάδας, για τις επιλογές του μιας και αυτός ξέρει και προπονητική, -εννοείται- καλύτερα από τους επαγγελματίες. «Μα καλά έβαλε τον τάδε αριστερό μπακ ενώ προχθές ήταν έξω με την τάδε». Συνδυασμός κουτσομπολιού και ποδοσφαιρικής τακτικής από τον μέγιστο. Θα είναι μάνατζερ. «Τα έγραφα εγώ να μη τον πάρουμε αυτόν τον κόουτς, ο τύπος είναι μυρωδιάς, είχε καταστρέψει την προηγούμενη ομάδα του στην Πολωνία». Εννοείται πως όλα αυτά τα έχει γράψει στο προσωπικό του μπλογκ με τα 12 views γιατί μικρός ήθελε να γίνει συγγραφέας και το έχει με το γράψιμο. Θα βρίσει παίκτες, αντιπάλους, προέδρους και φυσικά διαιτητές μιας και στο μυαλό του η ομάδα του μπορεί να χάσει μόνο αν την έχει αδικήσει ο διαιτητής. Ακόμα και μετά από ήττα με 5-0 θα πει πως το παιχνίδι κρίθηκε στο 32ο λεπτό με το σκορ στο 2-0 όταν «ο πουλημένος ο ρέφερι μας έδωσε εκείνο το οφσάιντ». Μα το έδωσε το VΑR, θα του πει κάποιος, για να συμπληρώσει μοναδικά «τα ξέρω εγώ αυτά τα VAR και πως λειτουργούν υπέρ των απέναντι». Εννοείται πως σε ολόκληρο το παιχνίδι δεν θα αφήσει ποτέ το κινητό του τηλέφωνο μιας και θα έχει ανοίξει ένα σωρό μέτωπα στο διαδίκτυο βρίζοντας και απειλώντας σε twitter, instagram, facebook ακόμα και στο youtube (όπου έχει κανάλι). 

Επιστρέφοντας σπίτι, αφού πρώτα θα έχει περάσει από το μίνι μάρκετ για να πάρει αυγά, γάλα και την αυριανή οπαδική εφημερίδα, θα αράξει στο λάπτοπ. Θα ανοίξει ευλαβικά την οθόνη και θα βάλει ραδιόφωνο βρίζοντας. Να ακούσει τι λένε για την ήττα (ή τη νίκη της ομάδας) τα λαμόγια. Θα φορέσει τις παντόφλες και θα αρχίσει να σερφάρει στο διαδίκτυο. Φυσικά για να αρπαχτεί. Η αγέλη θα τον περιμένει, γεμάτη αγωνία, για να της κάνει κριτική για το παιχνίδι και λίγη ιδεολογική κατήχηση για όλα αυτά που συμβαίνουν στην κοινωνία, ρωτώντας τον, γεμάτη αγωνία στο τέλος, για καμιά «εσωτερική πληροφορία» μιας και ο φίλος μας είναι και μέγας insider εκτός των άλλων! Κατά τις 03:00 τα χαράματα θα καληνυχτίσει, αφού πρώτα θα έχει βρίσει όποιον τόλμησε να γράψει κάτι αρνητικό για την ομάδα του, έτσι δημοκρατικά, και ας έχασε με 5-0, και θα υποσχεθεί -στον εαυτό του- πως δεν θα ασχοληθεί ξανά με όλους αυτούς τους ηλίθιους. Που δεν είναι άλλωστε του επιπέδου του! Στις 08:00 το πρωί, πριν καλά-καλά ξυπνήσει, θα έχει προλάβει να πλακωθεί και πάλι με ένα σωρό κόσμο, να δώσει συμβουλές μαγειρικής -ενδιάμεσα μπορεί και να φλερτάρει- και να αναλύσει το σύστημα της ομάδας της γειτονιάς του στα χρόνια που τη φανέλα της φορούσε, μαγεύοντας, και ο ίδιος. 

Και φτου κι απ’ την αρχή...

Από το el sombrero 

Η γονατιά που ξεκίνησε έναν πόλεμο

Ένα μεγάλο ανάγλυφο μνημείο καλωσορίζει τους θεατές στο στάδιο «Μάξιμιρ» του Ζάγκρεμπ. Παρουσιάζει στρατιώτες με όπλα κι ένα γήπεδο γεμάτο οπαδούς στον αγωνιστικό χώρο να κυματίζουν σημαίες. Είναι μια οπή μέσα από την οποία ξεπηδούν τα φαντάσματα της πρόσφατης ιστορίας της πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας.

[(Αφιερωμένο) στους οπαδούς της ομάδας, οι οποίοι σε αυτό το στάδιο ξεκίνησαν τον πόλεμο κόντρα στη Σερβία στις 13 Μαΐου 1990]

Η περιώνυμη γονατιά του Μπόμπαν, γκαφίτι σε δρόμο του Ζάγκρεμπ

Ειρωνεία της τύχης που η σπίθα του πολέμου άναψε στο στάδιο με το όνομα «Maksimir», δηλαδή (σε ελεύθερη απόδοση) στο στάδιο της «Μέγιστης Ειρήνης» (mir στα σερβοκροατικά σημαίνει ειρήνη). Ήταν η αποκορύφωση ενός δράματος που είχε ήδη αρχίσει να παίζεται σε πράξεις λίγους μήνες πριν και θα συνεχιζόταν με ακόμα μεγαλύτερη ένταση στα επόμενα πέντε χρόνια.

Στις 22 και 23 Ιανουαρίου του 1990  λαμβάνει χώρα το 14^o και τελευταίο συνέδριο της «Ένωσης Κομμουνιστών της Γιουγκοσλαβίας», δηλαδή του κόμματος που κυβερνούσε αδιάλειπτα τη χώρα από το 1945. Οι εκπρόσωποι της σλοβενικής Ένωσης υπό τον Μίλαν Κούτσαν (Milan Kučan) και της κροατικής Ένωσης υπό τον Ίβιτσα Ράτσαν (Ivica Račan) έχουν ήδη εγκαταλείψει τις εργασίες του συνεδρίου, οδηγώντας ουσιαστικά στην κατάρρευση του παν-γιουγκοσλαβικού κομμουνιστικού κόμματος και σε ένα ντόμινο εξελίξεων που θα οδηγήσει τελικά στον εμφύλιο πόλεμο την επόμενη χρονιά.

Στις 17 Φεβρουαρίου ένας Σέρβος ψυχίατρος και εγνωσμένης αξίας επιστήμονας στο νοσοκομείο του Σίμπενικ (Šibenik) στις δαλματικές ακτές της Κροατίας, ο Γιοβάν Ράσκοβιτς (Jovan Rašković), θα ιδρύσει το «Δημοκρατικό Σερβικό Κόμμα», το οποίο θα συσπειρώσει τους Σέρβους, που ζουν στα νότια της Κροατίας και αποτελούν την πλειοψηφία του πληθυσμού στην περιοχή της Κράινα (Krajina). Είναι μια κίνηση αντίδρασης απέναντι στο εθνικιστικό κύμα που έχει ήδη ξεσπάσει στο Ζάγκρεμπ. Το κύμα αυτό, όμως, δεν προέκυψε από το πουθενά. Στο Βελιγράδι, ο ηγέτης των Σέρβων Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς (Slobodan Milošević) έχει ήδη παρουσιάσει το όραμά του για τη «Μεγάλη Σερβία», που τα σύνορά της επεκτείνονται μέσα στην επικράτεια της Κροατίας. Για αρκετούς Σέρβους ακόμα και το Ζάγκρεμπ είναι σερβικό.

Ο Φράνιο Τούτζμαν, μετέπειτα πρώτος πρόεδρος της Κροατίας.

Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1990 θα διεξαχθούν οι πρώτες πολυκομματικές εκλογές στην Γιουγκοσλαβία, εκλογές στις οποίες τα κατά τόπους κομμουνιστικά κόμματα θα υποστούν μεγάλες απώλειες. Στις 8 Απριλίου θα διεξαχθούν οι πρώτες εκλογές στη Σλοβενία, ενώ στην Κροατία η κρίσιμη ημερομηνία είναι εκείνη της 6^ης Μαΐου, κατά την οποία θα διεξαχθεί ο δεύτερος γύρος. Το τελικό αποτέλεσμα είναι νίκη του νεοϊδρυθέντος κόμματος της «Δημοκρατικής Κροατικής Ένωσης» υπό τον Φράνιο Τούτζμαν (Franjo Tuđman), μετέπειτα πρώτου προέδρου της χώρας.

Γεννημένος το 1922, ο Τούτζμαν πολέμησε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με τους παρτιζάνους του Γιόσιπ Μπροζ Τίτο (Josip Broz Tito) και ως νέος κι ενθουσιώδης κομμουνιστής είναι απέναντι στην υπερεθνικιστική κυβέρνηση του Άντε Πάβελιτς (Ante Pavelić), ηγέτη των Ούστασε (Ustaše) και συμμάχου του Χίτλερ. Ο Τούτζμαν εκτελεί τα στρατιωτικά του καθήκοντα με ιδιαίτερη αυταπάρνηση και εντυπωσιάζει τον Τίτο, ο οποίος και τον προαγάγει σε στρατηγό, καθιστώντας τον Τούτζμαν τον νεότερο στρατηγό του γιουγκοσλαβικού στρατού σε ηλικία μόλις 38 χρονών. Αξίζει να αναφερθεί ότι εκείνη την εποχή το 70% των στρατηγών είναι Σέρβοι ή Μαυροβούνιοι.

Το 1961 ιδρύει και διευθύνει το Ινστιτούτο για την ιστορία του κροατικού εργατικού κινήματος, όπου και θα παραμείνει μέχρι το 1967. Ήδη έχει διαφανεί η ιδεολογική του μεταστροφή, που θα τον οδηγήσει σε σύγκρουση με την καθεστηκυία ακαδημαϊκή τάξη που πρεσβεύει τις αρχές του μαρξισμού στην ανάγνωση της ιστορίας.

Yugoslav Wars: Bloody Fall Of Yugoslavia by Metallist-99 on DeviantArt

Αυτή η μεταστροφή θα εκδηλωθεί το 1971 όταν θα είναι ένας από τους πρωτεργάτες του κινήματος της «Κροατικής Άνοιξης» (Maspok), το οποίο διεκδικεί πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις κι έναν σημαντικότερο ρόλο για την ομόσπονδη δημοκρατία της Κροατίας εντός της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας. Το κίνημα αυτό, τελικά, θα καταπνιγεί από την κεντρική κυβέρνηση του Βελιγραδίου, όταν θα γίνει αντιληπτό ότι έχουν παρεισφρήσει στις τάξεις του και εθνικιστικά στοιχεία. Ο ίδιος ο Τούτζμαν θα συλληφθεί και θα καταδικαστεί σε φυλάκιση για αντι-γιουγκοσλαβική δραστηριότητα.

Στη φυλακή γράφει ένα βιβλίο, όπου υποστηρίζει ότι οι Σέρβοι θύματα των Ούστασε στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης του Γιασένοβατς (Logor Jasenovac) ήταν σαφώς λιγότεροι από τον αριθμό που γινόταν δεκτός μέχρι τότε, προκαλώντας την αντίδραση των Σέρβων.

Δεν θα εκτίσει το σύνολο της ποινής του. Όταν θα αποφυλακιστεί, θα έχει ήδη αποκτήσει την εικόνα του ήρωα στα μάτια των συμπατριωτών του κι αυτή η δημοφιλία θα τον βοηθήσει να διαδραματίσει έναν σημαντικό ρόλο στην πολιτική σκηνή της Γιουγκοσλαβίας, κυρίως από τη δεκαετία του 1980 και μετά, όταν τα θεμέλια της χώρας θα αρχίσουν να τρέμουν μετά τον θάνατο του Τίτο το Μάιο του 1980.

Ο Τούτζμαν γνωρίζει πολύ καλά τη δύναμη που κρύβεται στις εξέδρες των γηπέδων ανά τη Γιουγκοσλαβία. Το 1958 θα διοριστεί πρόεδρος της Παρτίζαν Βελιγραδίου, επιχειρώντας να την αναγάγει στο αντίπαλο δέος του αμιγώς σερβικού Ερυθρού Αστέρα. Την άνοιξη του 1990, όταν θα επιχειρήσει το άλμα προς την εξουσία, θα έχει εξασφαλίσει την υποστήριξη παιχτών-θρύλων της Κροατίας όπως οι μπασκετμπολίστες Ντράζεν Πέτροβιτς (Dražen Petrović) και Τόνι Κούκοτς (Toni Kukoč) και ο ποδοσφαιριστής Ζβόνιμιρ Μπόμπαν (Zvonimir Boban). Ο Τούτζμαν θα θριαμβεύσει στον δεύτερο γύρο της 6^ης Μαΐου ανοίγοντας τον δρόμο για την ανεξαρτησία της Κροατίας.

Η ατμόσφαιρα στην Κροατία μυρίζει μπαρούτι. Αρκεί μια σπίθα, η οποία θα έρθει μία εβδομάδα μετά.

[…] Ο στρατός των «Ηρώων» μπαίνει στο γήπεδο, στη Curva Sud […]

Κυριακή 13 Μαΐου 1990. Στο στάδιο «Μάξιμιρ» του Ζάγκρεμπ θα διεξαχθεί το ντέρμπι κορυφής ανάμεσα στον πρωτοπόρο Ερυθρό Αστέρα και στη δεύτερη Ντιναμό Ζάγκρεμπ. Θα αποδειχθεί μια μίνι πρόβα τζενεράλε για τη σύγκρουση που θα ακολουθήσει ένα χρόνο μετά.  

Οι φανατικοί οπαδοί του Ερυθρού Αστέρα, γνωστοί ως Delije (Ντελίγε =Ήρωες), ετοιμάζουν απόβαση στο Ζάγκρεμπ. Περισσότεροι από 3.000 Σέρβοι οπαδοί μεταβαίνουν στην κροατική πρωτεύουσα. Η αστυνομία καλείται να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να αποφευχθεί η σύγκρουση μεταξύ Κροατών και Σέρβων οπαδών. Όλοι όμως γνωρίζουν ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει για έναν απλούστατο λόγο. Οι επικεφαλής αξιωματικοί της αστυνομίας είναι Σέρβοι, και μάλιστα Σέρβοι κομμουνιστές. Ο Τούτζμαν είναι έτοιμος να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία. Τυχόν αποτυχία της αστυνομίας να εξασφαλίσει την τάξη και την ασφάλεια στο Ζάγκρεμπ, θα του δώσει (στον νεοεκλεγέντα Τούτζμαν…) την αφορμή να «ξηλώσει» τη σερβική ηγεσία της αστυνομίας στο προπύργιό του. Ο Μάο εμπνέει τον Τούτζμαν• μεγάλη αναταραχή, θαυμάσια κατάσταση.

Επικεφαλής των Σέρβων «Ηρώων» είναι ένας τύπος με σκοτεινό παρελθόν και παρόν, αλλά ακόμα σκοτεινότερο μέλλον, έχοντας πλέον καταταγεί από την ιστορία στους μαύρους καταλόγους των εγκληματιών πολέμου. Το όνομά του Ζέλικο Ραζνάτοβιτς (Željko Ražnatović), αλλά είναι πιο γνωστός με το παρατσούκλι «Αρκάν» (Arkan).

Γεννημένος το 1952 στο Μπρέζιτσε (Brežice) της Σλοβενίας, με πατέρα Μαυροβούνιο αξιωματικό της αεροπορίας, ο Αρκάν θα εγκαταλείψει το σπίτι του σε ηλικία μόλις 9 ετών. Στα 18 του θα συλληφθεί για πρώτη φορά κατηγορούμενος για ληστεία σε ένα μπαρ στο Ζάγκρεμπ. Τη δεκαετία του 1970 θα ενταχθεί στις τάξεις της γιουγκοσλαβικής μυστικής ασφάλειας. Τον στέλνουν αρκετές φορές στο εξωτερικό σε χώρες όπως η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και η Ελβετία για να «καθαρίσει» αντιφρονούντες που έχουν εγκαταλείψει τη Γιουγκοσλαβία και θεωρούνται πλέον εχθροί του Τιτοϊκού καθεστώτος.

Ο Ζέλικο Ραζνάτοβιτς, πιο γνωστός με το παρατσούκλι «Αρκάν»

Στην Ιταλία θα συλληφθεί από τις αρχές και θα οδηγηθεί στη φυλακή του Σαν Βιτόρε (San Vittore) του Μιλάνου, απ’ όπου θα καταφέρει να δραπετεύσει, έχοντας, ωστόσο, προλάβει να προκαλέσει μια γενικευμένη εξέγερση των φυλακισμένων. Τελικά, θα επιστρέψει στο Βελιγράδι το 1986.  Εκεί θα δολοφονήσει τον διευθυντή της κροατικής πετρελαιοχημικής εταιρείας ΙΝΑ, αλλά οι διασυνδέσεις του με τις σερβικές αρχές θα τον κρατήσουν μακριά από τη φυλακή.

Ο Αρκάν θα οδηγεί πλέον μια κόκκινη Κάντιλακ. Έξω από το γήπεδο «Μαρακανά» του Βελιγραδίου, έδρα του Ερυθρού Αστέρα, θα ανοίξει ένα ζαχαροπλαστείο-παγωτατζίδικο, το οποίο θα γίνει τόπος συνάντησης και ώσμωσης του υποκόσμου του Βελιγραδίου και των οπαδών της ομάδας. Ο Αρκάν, με τις ευλογίες του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και του Υπουργού Αθλητισμού Γιόβιτσα Στάνισιτς (Jovan "Jovica" Stanišić), θα τεθεί επικεφαλής των οργανωμένων οπαδών του Ερυθρού Αστέρα και θα τους μεταμορφώσει σε κανονική στρατιωτική φάλαγγα. Ο ίδιος ο Αρκάν ελέγχει τη διανομή των εισιτηρίων, οργανώνει τις μετακινήσεις των οπαδών σε άλλες χώρες, «αναλαμβάνει» και τους διαιτητές.

Εκείνη την Κυριακή της 13^ης Μαΐου 1990, αυτός ο στρατός των «Ηρώων» με μπροστάρη τον Αρκάν, θα κάνει απόβαση στο Ζάγκρεμπ υπό τους ήχους ενός παραδοσιακού σερβικού τραγουδιού ήδη από την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. «Οι ήρωες χορεύουν στην καρδιά της σερβικής γης, και ο χορός ακούγεται μέχρι την Κωνσταντινούπολη». Όπου Κωνσταντινούπολη βάλτε Ζάγκρεμπ.

Η αμαξοστοιχία Βελιγράδι-Ζάγκρεμπ δεν παραλαμβάνει κανέναν άλλον επιβάτη παρά τους οπαδούς του Ερυθρού Αστέρα. (σημ: δεκαπέντε μήνες μετά η γραμμή θα σταματήσει να λειτουργεί για πέντε χρόνια, όσο θα διαρκέσει ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία). Η αστυνομία είναι απούσα. Το κράτος είναι σε αποσύνθεση. Η εξουσία είναι στα χέρια του Αρκάν και των συντρόφων του, που είναι κράτος εν κράτει.

Ο Αρκάν είναι της πιάτσας – και το απολαμβάνει. Την προηγουμένη του παιχνιδιού στο Ζάγκρεμπ έχει στείλει στην κροατική πρωτεύουσα οπαδούς του Ερυθρού Αστέρα χωρίς διακριτικά. Στους σάκους τους κουβαλάνε πάνω από 4.000 σερβικές πινακίδες, τις οποίες τοποθετούν σε αυτοκίνητα με κροατικές πινακίδες έξω από το γήπεδο «Μάξιμιρ». Όπως είναι αναμενόμενο, το επόμενο πρωί εκατοντάδες Κροάτες βρίσκουν τα αυτοκίνητά τους σπασμένα. Δράστες δεν είναι Σέρβοι, αλλά συμπατριώτες τους που, βλέποντας αυτοκίνητα με σερβικές πινακίδες, βγάζουν όλο το μένος του και τα καταστρέφουν. Το κόλπο του Αρκάν έχει πετύχει.

[…] Η ατμόσφαιρα είναι κάτι παραπάνω από θερμή. Είναι καυτή. Ακόμα και ο αέρας καίει […]

Στις 13 Μαΐου ξημερώνει μια ηλιόλουστη Κυριακή. Ο στρατός των «Ηρώων» φτάνει έξω από το γήπεδο. Οι Σέρβοι οπαδοί είναι εφοδιασμένοι με λοστούς, πέτρες, ρόπαλα, ακόμα και οξύ για να λιώσουν τις πόρτες ασφαλείας του σταδίου. Όταν μπαίνουν στο στάδιο, κατευθύνονται στη νότια πτέρυγα (Curva Sud). Απέναντί τους, στη βόρεια πτέρυγα (Curva Nord) είναι οι Bad Blue Boys (BBB), οι σκληροπυρηνικοί οπαδοί της Ντιναμό Ζάγκρεμπ. Το όνομά τους το έχουν πάρει από την ταινία Bad Boys του 1983 με πρωταγωνιστή τον νεαρό Σον Πεν (Sean Penn), ο οποίος υποδύεται τον τρόφιμο μιας κακόφημης φυλακής ανηλίκων στις Η.Π.Α. της δεκαετίας του 1980.

Η ατμόσφαιρα είναι κάτι παραπάνω από θερμή. Είναι καυτή. Ακόμα και ο αέρας καίει. Τα συνθήματα στάζουν δηλητήριο. «Το Ζάγκρεμπ είναι Σερβία, Τούτζμαν, θα σε σκοτώσουμε», ουρλιάζουν οι «Ηρωες», «Ανεξαρτησία», ανταπαντάνε οι ΒΒΒ. Μέσα σε αυτόν το πανζουρλισμό ένας τύπος με μπλε σακάκι, γραβάτα και λευκό πουκάμισο μπαίνει στον αγωνιστικό χώρο. Δεν είναι ούτε παίχτης ούτε διαιτητής ούτε κάποιος παράγοντας. Είναι ο Αρκάν. Κανένας αστυνομικός δεν τολμά να τον παρεμποδίσει. Πηγαίνει μπροστά στην εξέδρα των συμπατριωτών του και τους δίνει οδηγίες πώς και τι να τραγουδάνε και να φωνάζουνε.

Λίγο πριν από τις 6 το απόγευμα οι δύο ομάδες εμφανίζονται στον αγωνιστικό χώρο. Ανάμεσα στους παίκτες των δύο ομάδων βρίσκονται και μελλοντικοί συμπαίκτες, οι οποίοι σε λιγότερο από έναν μήνα θα φορέσουν την μπλε φανέλα της Γιουγκοσλαβίας στα γήπεδα της Ιταλίας για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1990 για να δώσουν την τελευταία παράσταση μπροστά στο παγκόσμιο κοινό πριν βυθιστούν στον εμφύλιο σπαραγμό. Από τη μία, με τα χρώματα της Ντιναμό είναι ο Νταβόρ Σούκερ (Davor Šuker), μετέπειτα αστέρας της Σεβίλλης και της Ρεάλ Μαδρίτης, αλλά το περιβραχιόνιο του αρχηγού το φέρει ο 20χρονος Ζβόνιμιρ Μπόμπαν, ο νεαρότερος αρχηγός στην ιστορία της ομάδας, μία στιβαρή προσωπικότητα και μετέπειτα στυλοβάτης της Μίλαν. Από την άλλη, με τα χρώματα του Ερυθρού Αστέρα, παίχτες όπως ο Ντράγκαν Στόικοβιτς (Dragan Stojković), πιθανότατα ο πλέον ταλαντούχος παίχτης στην ιστορία του γιουγκοσλαβικού ποδοσφαίρου, ο Ντέγιαν Σαβίσεβιτς (Dejan Savićević), μετέπειτα συμπαίχτης του Μπόμπαν στη Μίλαν, και ο Ρόμπερτ Προσινέτσκι (Robert Prosinečki), με πατέρα Κροάτη και μητέρα Σέρβα.

Στιγμιότυπο από τα επεισόδια στο στάδιο Μάξιμιρ στον αγώνα Ντιναμό Ζάγκρεμπ - Ερυθρού Αστέρα

Οι παίχτες αρχίζουν το ζέσταμα, αλλά μόλις μετά από λίγα λεπτά, άπαντες αντιλαμβάνονται ότι δύσκολα θα διεξαχθεί ποδοσφαιρικό παιχνίδι εκείνο το απόγευμα. Η μαρτυρία του Στόικοβιτς είναι συγκλονιστική.

«Είδα ανθρώπους να πηδάνε από τα κάγκελα από τη βόρεια πτέρυγα και να μπαίνουν στον αγωνιστικό χώρο και είπα στους συμπαίχτες μου να τρέξουμε στα αποδυτήρια. Ήταν πολύ επικίνδυνη κατάσταση».

Οι Σέρβοι οπαδοί έχουν ήδη αρχίσει να ξηλώνουν καθίσματα και να τα εκσφενδονίζουν στους παίχτες της Ντιναμό, ενώ μερικοί έχουν ήδη εισβάλλει στον αγωνιστικό χώρο. Από την άλλη πλευρά, οι οπαδοί της Ντιναμό αποφασίζουν ν’ απαντήσουν, αλλά έρχονται αντιμέτωποι με τις αστυνομικές δυνάμεις, οι οποίες, χρησιμοποιώντας γκλομπ και δακρυγόνα, βαράνε στο ψαχνό όποιον βρουν μπροστά τους, πολλές φορές και εφήβους ή παιδιά.

Οι δυνάμεις καταστολής χρησιμοποιούν ακόμα και υδραντλίες, αλλά εις μάτην. Σε λίγα λεπτά οι κερκίδες και οι αγωνιστικός χώρος θα μετατραπούν σε κανονικό πεδίο μάχης και θα ακολουθήσουν συγκρούσεις σώμα με σώμα.

Ελάχιστοι ποδοσφαιριστές έχουν απομείνει στον αγωνιστικό χώρο. Ανάμεσά τους και ο νεαρός αρχηγός της Ντιναμό, ο Ζβόνιμιρ Μπόμπαν. Το αίμα του βράζει και του ανεβαίνει στο κεφάλι όταν βλέπει τους αστυνομικούς να χτυπάνε με γκλομπ τον Μπρούνο Σιρόκ (Bruno Sirok), έναν οπαδό της Ντιναμό, που είναι πεσμένος στο έδαφος. Τρέχει προς έναν αστυνομικό ουρλιάζοντας

«Ντροπή σας, σκοτώνετε τα παιδιά»

Ο αστυνομικός ανταπαντάει.

«Πουτάνας γιε, ίδιοι είστε όλοι»

Ο Μπόμπαν είναι πλέον εκτός εαυτού. Με μια γονατιά του σπάει το πηγούνι. Η εικόνα εκείνη απαθανατίζεται από φωτογράφους και εικονολήπτες και αναπαράγεται σε όλον τον κόσμο. Θα γίνει η εικόνα σύμβολο της απαρχής της εμφύλιας σύγκρουσης.

Η περίφημη γονατιά του Ζβόνιμιρ Μπόμπαν στον αστυνομικό Ρεφίκ Αχμέτοβιτς

Το θύμα εκείνης της γονατιάς δεν είναι καν Σέρβος, αλλά ένας Βόσνιος μουσουλμάνος, με το όνομα Ρεφίκ Αχμέτοβιτς (Refik Ahmetović). Χρόνια αργότερα θα δηλώσει σε συνέντευξή του.

«Τον συγχώρεσα τον Μπόμπαν, γιατί τότε ήταν μια εποχή που οι άνθρωποι ήταν τυφλοί».

Από την πλευρά του ο Μπόμπαν θα δηλώσει.

«Ήμουν ένα δημόσιο πρόσωπο, αλλά ήμουν έτοιμος να θυσιάσω για την πατρίδα τα πάντα, τη ζωή μου, την καριέρα μου, τη φήμη που αυτή μού είχε προσφέρει. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι αντέδρασα σε μια μεγάλη αδικία, δεν μπορούσα να μείνω αδιάφορος. Σίγουρα, κι από την πλευρά μου προκάλεσα πριν από το επεισόδιο με τον αστυνομικό. Τις μέρες μετά το περιστατικό κρυβόμουν από σπίτι σε σπίτι για να αποφύγω τα αντίποινα της αστυνομίας».

Ο Ζβόνιμιρ Μπόμπαν φυγαδεύεται προστατευόμενος από Κροάτες οπαδούς μετά το περιστατικό

Τελικά, ο Μπόμπαν θα συλληφθεί και θα δικαστεί, αλλά δεν θα καταδικαστεί.

«Στη δίκη φέρανε μια κασέτα με το επεισόδιο, όπου η εικόνα είχε παραποιηθεί. Έδειχνε ότι εγώ ήμουν ο μόνος επιτιθέμενος. Τελικά, κατάφερα να βρω μια αυθεντική κασέτα από τη γερμανική τηλεόραση και να αποδείξω την απάτη».

Σε μια άλλη συνέντευξη θα δηλώσει.

«Αν το δεις ως χριστιανός, έσφαλα. Ο Ιησούς λέει ότι αν σε χτυπήσουν στο ένα μάγουλο, να γυρίσεις και το άλλο. Δεν ξέρω, όμως, τι λέει για την περίπτωση εκείνη που σε χτυπάνε και στα δυο μάγουλα».

Η ομοσπονδία ποδοσφαίρου της Γιουγκοσλαβίας θα επιβάλλει εννιάμηνο αποκλεισμό στον Μπόμπαν, ο οποίος θα μειωθεί στους τέσσερις μήνες, αλλά, σε κάθε περίπτωση, ικανό για να στερήσει από τον Μπόμπαν την ευκαιρία ν’ αγωνιστεί στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Ιταλίας μόλις ένα μήνα μετά.

Εκείνη την ημέρα τα επεισόδια θα συνεχιστούν κι εκτός γηπέδου στους δρόμους του Ζάγκρεμπ μέχρι αργά τη νύχτα. Στο στάδιο οι παίχτες του Ερυθρού Αστέρα θα αναγκαστούν να παραμείνουν στα αποδυτήρια μέχρι τα μεσάνυχτα, ενώ έξω ακούνε τους οπαδούς της Ντιναμό να τους βρίζουν και να τους αποκαλούν Τσέτνικ(Četnici), δηλαδή οπαδούς των φιλομοναρχικών σερβικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η γενίκευση των επεισοδίων θα αποδειχθεί μια μίνι πρόβα τζενεράλε για τη σύγκρουση που θα ακολουθήσει ένα χρόνο μετά.

Ο απολογισμός των επεισοδίων είναι ενδεικτικός της σφοδρότητας εκείνων των συγκρούσεων. 59 οπαδοί και 79 αστυνομικοί τραυματισμένοι, επτά τραμ και εκατοντάδες αυτοκίνητα κατεστραμμένα, ενώ 132 οπαδοί συλλαμβάνονται.

Μόλις τρεις εβδομάδες μετά, στις 3 Ιουνίου του 1990, το στάδιο «Μάξιμιρ» θα είναι και πάλι το σκηνικό μιας άλλης πράξης του γιουγκοσλαβικού δράματος με φόντο το γρασίδι του γηπέδου - αλλά για εκείνον τον αγώνα θα ακολουθήσει άλλη ιστορία.

©️ History espresso στο Facebook. Ομώνυμη Ανάρτηση.

Φωτογραφίες χρησιμοποιήθηκαν και από το ultras-tifo.net